Vốn vay ưu đãi cho nông dân khởi nghiệp luôn là câu hỏi đầu tiên chúng tôi nghe được. Mới tháng trước, một anh ở Đồng Tháp gọi điện hỏi có nên vay ngân hàng để mở trại nuôi vịt hay không. Anh có đất, có kinh nghiệm chăn nuôi từ nhỏ. Cái anh thiếu chỉ là vài chục triệu để mua con giống và dựng chuồng. Câu chuyện của anh không hiếm. Rất nhiều người muốn làm nông nghiệp bài bản hơn. Nhưng nhiều người khựng lại ngay từ đầu vì không biết vốn ở đâu, vay ở đâu cho đỡ nặng lãi.
Vì Sao Nông Dân Khởi Nghiệp Cần Quan Tâm Đến Vốn Vay Ưu Đãi
Ai từng bắt tay làm nông nghiệp thật sự đều biết cái khó đầu tiên không phải kỹ thuật. Đó là tiền. Muốn nuôi 200 con vịt, phải có tiền mua giống, làm chuồng, mua thức ăn cho tới lúc bán được lứa đầu. Muốn trồng vài công cây ăn trái, phải chờ ba bốn năm mới có thu. Trong khi đó, chi phí ban đầu vẫn phải trả ngay. Đây là lý do phần lớn người mới khởi nghiệp nông nghiệp bỏ cuộc trước khi kịp bắt đầu. Ý tưởng và kinh nghiệm họ không thiếu, chỉ thiếu vốn xoay đúng lúc.
Vốn Ưu Đãi Rẻ Hơn Vay Thường Bao Nhiêu
Vay thương mại thông thường ở ngân hàng, lãi suất thường quanh 9-12% một năm, tuỳ ngân hàng và tài sản đảm bảo. Với người mới làm, mức này khá nặng. Lỡ một vụ thất bát là mất khả năng trả nợ. Chính sách vốn vay ưu đãi khác ở chỗ lãi suất được nhà nước hỗ trợ một phần. Có khi mức lãi chỉ còn phân nửa so với vay thường.
Thời gian ân hạn cũng thường dài hơn. Ân hạn tức là khoảng thời gian chưa phải trả gốc, chỉ trả lãi. Nhờ vậy người mới có thêm thời gian xoay vòng vốn, trước khi áp lực trả nợ ập tới. Ở Việt Nam, gốc của phần lớn chương trình này là chính sách tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn. Cụ thể là Nghị định 55/2015/NĐ-CP, sau đó được sửa đổi bằng Nghị định 116/2018/NĐ-CP. Từ khung này, mỗi ngân hàng, mỗi địa phương lại triển khai chi tiết theo cách riêng.
Vay Đúng Chính Sách Vẫn Có Thể Mất Trắng Nếu Chọn Sai Mô Hình
Nhưng vay được vốn ưu đãi không có nghĩa là mọi thứ suôn sẻ. Chúng tôi từng chứng kiến không ít trường hợp vay đúng chính sách, lãi thấp. Nhưng tiền đổ hết vào mô hình sai. Có người chọn giống không hợp đất. Có người tin nhầm đơn vị tư vấn thiếu tâm. Nếu bạn đang tính vay để đầu tư mô hình mới, đừng bỏ qua bước này. Hãy đọc qua những sai lầm khiến nông dân mất trắng vốn đầu tư trước. Chúng tôi gom lại từ nhiều ca thực tế, đọc trước khi ký hồ sơ vay sẽ đỡ tiếc về sau.
Một điều nữa ít người để ý: nhiều nông dân biết có chính sách hỗ trợ nhưng vẫn không vay. Lý do không hẳn vì họ không cần tiền. Họ ngại thủ tục rườm rà, sợ hồ sơ bị trả đi trả lại, sợ mất thời gian mà không được duyệt. Tâm lý này khiến không ít người bỏ lỡ cơ hội tiếp cận nguồn vốn rẻ. Họ quay sang vay nóng bên ngoài, lãi suất cao gấp nhiều lần. Phần sau bài này, chúng tôi sẽ nói rõ thủ tục thật sự cần những gì. Đọc xong, bạn sẽ thấy nó không đáng sợ như tưởng tượng.
Các Nhóm Chính Sách Vốn Vay Ưu Đãi Phổ Biến
Nói “vốn ưu đãi” nghe như chỉ một loại, nhưng có tới ba, bốn chương trình khác nhau đang chạy song song. Mỗi chương trình nhắm tới một nhóm đối tượng riêng. Biết đúng nhóm mình thuộc về giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian, đỡ phải nộp hồ sơ sai chỗ rồi chờ bị từ chối.
Ở nhiều địa phương, chúng tôi thấy ba nhóm chính sách sau xuất hiện nhiều nhất. Mỗi nhóm có cách tiếp cận khác nhau, mức hỗ trợ cũng không giống nhau.
| Nhóm chính sách | Ai được vay | Điểm đáng chú ý |
|---|---|---|
| Hỗ trợ lãi suất cho hộ sản xuất nhỏ | Hộ gia đình đã có mô hình chăn nuôi, trồng trọt đang hoạt động, cần vốn mở rộng | Mức vay thường không quá lớn, nhưng thủ tục gọn, giải ngân nhanh |
| Vay ưu đãi cho khởi nghiệp nông nghiệp trẻ | Người dưới 35 tuổi, có ý tưởng hoặc mô hình mới, chưa từng vay vốn chính sách trước đó | Lãi suất thấp hơn hẳn, có nơi được ân hạn gốc 1-2 năm đầu, nhưng đòi hỏi phương án kinh doanh rõ ràng |
| Quỹ phát triển nông nghiệp địa phương | Tuỳ từng tỉnh, thường ưu tiên mô hình liên kết hợp tác xã hoặc theo quy hoạch vùng | Điều kiện khác nhau rất nhiều giữa các tỉnh, cần hỏi trực tiếp phòng nông nghiệp huyện |
Nhóm Khởi Nghiệp Trẻ Và Quỹ Địa Phương Khác Nhau Ở Đâu
Nhóm thứ hai — dành cho người khởi nghiệp trẻ — theo chúng tôi là nhóm đáng quan tâm nhất trong bài này. Đối tượng chính là những ai đang tính chuyện làm ăn mới, chưa vướng nợ cũ.
Nhiều bạn trẻ về quê khởi nghiệp thường muốn làm mô hình có ứng dụng công nghệ. Tưới tự động, theo dõi bằng cảm biến, thay cho cách làm nông kiểu cũ. Muốn tìm hướng đi cụ thể, bạn có thể tham khảo mô hình nông nghiệp công nghệ cao đang được áp dụng nhiều nơi. Đọc trước khi viết phương án vay vốn cũng không thừa. Có phương án rõ ràng, ngân hàng hay quỹ địa phương cũng dễ duyệt hơn.
Riêng nhóm quỹ địa phương, chúng tôi khuyên đừng bỏ qua dù nghe có vẻ nhỏ lẻ. Có tỉnh hỗ trợ tới 50% lãi suất trong hai năm đầu cho mô hình liên kết hợp tác xã. Có tỉnh lại ưu tiên vùng chuyên canh theo quy hoạch. Ví dụ vùng trồng lúa chất lượng cao, hoặc vùng nuôi thuỷ sản tập trung. Mỗi nơi mỗi khác. Cách nhanh nhất vẫn là ghé phòng nông nghiệp huyện hỏi trực tiếp, thay vì đoán mò trên mạng.
Thủ Tục Cần Chuẩn Bị Khi Đăng Ký Vay Vốn Ưu Đãi
Đây là phần chúng tôi hay được hỏi kỹ nhất. Nghe “thủ tục” là nhiều người đã thấy ngán. Nhưng nếu chuẩn bị đúng thứ tự, việc này nhẹ nhàng hơn tưởng tượng nhiều.
Đầu tiên và quan trọng nhất là phương án sản xuất kinh doanh. Đây là tờ giấy nói rõ bạn định làm gì, làm bằng cách nào, tiền vay dùng vào việc gì cụ thể. Ví dụ: vay 80 triệu để mua 300 con giống gà, xây 2 chuồng, dự kiến thu hồi vốn sau 5 tháng. Cán bộ tín dụng nhìn vào đây để đánh giá khả năng trả nợ của bạn. Họ không chỉ nhìn vào tài sản thế chấp. Phương án càng cụ thể, càng có số liệu thật, càng dễ được duyệt nhanh.
Giấy Tờ Đất Đai Và Hồ Sơ Cần Mang Theo
Hồ sơ đầy đủ thường gồm mấy loại giấy sau, tuỳ chương trình có thể yêu cầu thêm bớt:
- Đơn đề nghị vay vốn theo mẫu của ngân hàng hoặc quỹ
- Phương án sản xuất kinh doanh, càng chi tiết càng tốt
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy xác nhận của xã
- Giấy tờ tuỳ thân và sổ hộ khẩu bản sao
Thiếu một trong số này, hồ sơ gần như chắc chắn bị trả lại để bổ sung, mất thêm cả tuần chờ đợi.
Kế đến là giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hoặc tài sản đảm bảo. Với đất nông nghiệp, cần có sổ đỏ hoặc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên mình. Nếu đất đứng tên người thân, cần được uỷ quyền hợp lệ. Một số chương trình cho vay tín chấp, tức không cần thế chấp tài sản. Nhưng hạn mức thường thấp hơn nhiều, chỉ vài chục triệu đồng. Nếu định vay số tiền lớn để mở rộng quy mô, gần như chắc chắn phải có tài sản đảm bảo.
Nộp Đúng Đầu Mối Và Đừng Quên Tính Đầu Ra
Cuối cùng, đừng bỏ qua bước liên hệ đúng đầu mối. Nhiều người mất cả tháng vì nộp hồ sơ sai chỗ. Đầu mối đúng thường là ngân hàng chính sách xã hội tại huyện, hoặc phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn địa phương. Ở đó cán bộ sẽ hướng dẫn cụ thể chương trình nào đang mở, hồ sơ cần mẫu gì, nộp ở đâu. Một mẹo nhỏ chúng tôi hay chia sẻ: nên gọi điện hỏi trước, hẹn lịch rõ ràng. Đừng tới rồi phải chờ, hoặc quay về vì thiếu giấy tờ.
Phần đầu ra trong phương án — tức là bán cho ai, bán bằng cách nào — cũng quan trọng không kém đầu vào. Nhiều hồ sơ bị chê “thiếu tính khả thi” chỉ vì nói tới nuôi trồng mà quên nói rõ sản phẩm bán đi đâu. Nếu mô hình của bạn hướng tới bán trực tiếp cho người tiêu dùng, nên có thêm kênh riêng để giới thiệu sản phẩm. Chẳng hạn một trang làm web bán hàng online, cũng là điểm cộng khi trình bày phương án. Nó cho thấy bạn đã tính cả đầu ra, không chỉ đầu vào.
Vốn Vay Ưu Đãi Cho Nông Dân Khởi Nghiệp Thuận Lợi Nhờ Chuẩn Bị Đúng Từ Đầu
Quay lại chuyện anh bạn ở Đồng Tháp lúc đầu bài, sau khi nghe chúng tôi phân tích, anh quyết định không vay ngay. Anh dành thêm hai tuần viết lại phương án sản xuất cho rõ ràng, xin xác nhận đất từ xã. Sau đó mới ra ngân hàng chính sách xã hội huyện nộp hồ sơ. Hồ sơ được duyệt sau ba tuần, nhanh hơn nhiều người vẫn nghĩ. Cái khác biệt không nằm ở may mắn. Nó nằm ở việc anh chuẩn bị đúng thứ tự, biết mình thuộc nhóm chính sách nào. Anh cũng không để hồ sơ bị trả về vì thiếu giấy tờ.
Có thể bạn đang đứng ở điểm anh từng đứng. Muốn làm nông nghiệp nghiêm túc hơn, nhưng vướng chuyện vốn. Lời khuyên của chúng tôi rất cụ thể: đừng đợi có đủ vốn mới bắt đầu tìm hiểu chính sách. Hãy tìm hiểu chính sách trước, viết phương án sản xuất song song với việc chuẩn bị đất đai, giấy tờ.
Khi có thêm dự tính về đầu ra, hồ sơ của bạn sẽ thuyết phục hơn hẳn. Chẳng hạn tính luôn cách bán nông sản online sao cho không rớt đơn. Vốn vay ưu đãi không phải phép màu. Nhưng với người chuẩn bị kỹ, nó là bước đệm thật sự để bắt đầu một mô hình nông nghiệp đàng hoàng.
