Tuần trước có người quen nhắn hỏi chúng tôi, trồng nấm rơm tại nhà cần bao nhiêu vốn. Cầm chưa tới 5 triệu đồng, không biết có ăn thua gì không. Bạn ấy vừa nghỉ việc, sân sau còn trống một góc, muốn thử một mô hình ít vốn để có đồng ra đồng vào. Câu hỏi này chúng tôi nghe không ít lần trong mấy năm tư vấn bà con làm nông nghiệp nhỏ lẻ.
Nấm rơm đúng là một trong số ít mô hình mà số vốn đó vẫn làm được. Nhưng làm được không có nghĩa là làm ẩu cho xong. Chúng tôi sẽ đi từng phần trong bài này. Vì sao mô hình hợp với túi tiền nhỏ, chi phí thật sự nằm ở đâu, và bao lâu thì thu lại vốn ban đầu.
Vì Sao Trồng Nấm Rơm Phù Hợp Với Người Có Vốn Ít
Cái hay của nấm rơm nằm ở nguyên liệu. Meo giống với rơm rạ là hai thứ chính. Rơm rạ ở vùng nông thôn gần như cho không, hoặc bán rất rẻ. Tầm 500 nghìn đến 1 triệu đồng là đủ cho một đợt trồng vài chục mét vuông. Nói dễ hiểu, đó là rơm khô sau vụ gặt lúa, thứ nhiều nhà nông đốt bỏ ngoài đồng mỗi năm. Tận dụng được nguồn này, vốn ban đầu giảm hẳn một khoản lớn. So với các mô hình khác phải mua thức ăn hay phân bón công nghiệp đều đặn, đây là lợi thế rõ rệt.
Diện tích cũng không đòi hỏi nhiều. Một góc sân, một chái nhà bỏ trống, hay gầm cầu thang che bạt lại là đủ để dựng vài luống nấm đầu tiên. Chúng tôi từng thấy một hộ ở Long An trồng thử trên khoảng sân 15 mét vuông sau nhà. Họ không xây nhà xưởng, không thuê thêm đất. Đây là điểm khác hẳn so với nhiều mô hình chăn nuôi. Chăn nuôi thường cần chuồng trại kiên cố ngay từ đầu mới dám bắt tay vào làm.
Thời gian quay vòng vốn cũng nhanh hơn phần lớn cây trồng khác. Meo nấm ủ khoảng 10 đến 12 ngày là bắt đầu ra nấm. Tức là chưa đầy hai tuần đã có thu hoạch lứa đầu. Trồng lúa hay cây ăn trái phải chờ vài tháng, có khi vài năm, mới thấy đồng lãi đầu tiên. Với người vốn mỏng, vòng quay nhanh này quan trọng hơn con số lợi nhuận trên giấy. Nó giúp xoay tiền để tái đầu tư lứa kế tiếp, ngay khi vừa bán xong lứa trước.
Chi Phí Đầu Tư Ban Đầu Cho Mô Hình Trồng Nấm Rơm Quy Mô Nhỏ
Nhiều người hỏi chúng tôi câu đầu tiên là cần bao nhiêu tiền để bắt đầu. Câu trả lời phụ thuộc quy mô. Nhưng với một luống nhỏ tại nhà, dưới 5 triệu đồng là con số khả thi, nếu biết tính toán từng khoản.
Ba Khoản Tiền Chiếm Hết Ngân Sách Ban Đầu
| Khoản chi | Chi phí tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|
| Rơm rạ và meo giống nấm | 1,5 – 2,5 triệu đồng | Chiếm phần lớn ngân sách; meo giống nên mua ở cơ sở uy tín, tránh meo trôi nổi dễ hỏng cả mẻ |
| Khung kệ, bạt che, bình tưới | 1 – 1,5 triệu đồng | Có thể tận dụng gỗ, tre sẵn có trong nhà để giảm chi phí |
| Điện nước cả vụ | 300 – 500 nghìn đồng | Chủ yếu tiền bơm nước tưới ẩm mỗi ngày |
Cộng lại, tổng vốn ban đầu thường rơi vào khoảng 3 đến 4,5 triệu đồng, cho một đợt trồng thử ở quy mô nhỏ. Con số này chưa tính công sức bỏ ra. Phần lớn người mới tự làm một mình để tiết kiệm chi phí thuê nhân công.
Sai lầm chúng tôi hay gặp nhất là ham rẻ. Nhiều người mua meo giống không rõ nguồn gốc để tiết kiệm vài trăm nghìn đồng. Kết quả nhiều khi cả mẻ nấm không lên, hoặc lên yếu ớt, mất trắng vốn nguyên liệu đã bỏ ra. Nguyên tắc chọn giống ở đây thật ra giống với cách chọn giống cây trồng đúng thời vụ mà chúng tôi từng chia sẻ. Chất lượng giống quyết định phần lớn thành bại. Tiếc tiền ở khâu này thường phải trả giá đắt hơn về sau.
Mẹo nhỏ chúng tôi hay khuyên người mới là nên mua đủ dùng cho một đợt trước. Đừng ham mua sỉ số lượng lớn ngay từ lần đầu. Nếu lứa đầu chưa quen tay, mua ít vẫn còn đường xoay. Mua nhiều mà hỏng thì mất luôn số vốn ít ỏi ban đầu, khó gượng lại để làm lứa tiếp theo.
Thời Gian Thu Hồi Vốn Thực Tế Của Mô Hình Này
Đây là phần ai cũng sốt ruột muốn biết nhất: bỏ tiền ra rồi, bao lâu mới lấy lại được. Chúng tôi tính theo đúng những gì đã trải qua với vài hộ từng nhờ tư vấn, không phải con số lý thuyết trên giấy.
Một Ca Thực Tế: 4,2 Triệu Đồng Và 30 Ngày Lấy Lại Vốn
Có một trường hợp cụ thể chúng tôi nhớ khá rõ. Một chị ở Tiền Giang bỏ ra đúng 4 triệu 200 nghìn đồng cho đợt trồng đầu tiên. Chị dựng luống trên nền đất trống cạnh chuồng gà. Sau 11 ngày ủ, nấm bắt đầu nhú lên trắng cả luống.
Lứa đầu thu rộ trong 6 ngày, được hơn 40 ký nấm tươi. Chị bán tại chợ với giá trung bình 55 nghìn đồng một ký. Tính nhanh, riêng lứa đầu chị đã thu về hơn 2,2 triệu đồng. Chưa đủ hoà vốn, nhưng nguyên liệu rơm còn dư có thể ủ tiếp lứa hai. Chi phí lứa hai gần như không tốn thêm bao nhiêu, vì khung kệ và bạt che đã có sẵn từ đợt trước.
Đến lứa thứ hai, doanh thu cộng dồn đã vượt qua số vốn bỏ ra ban đầu. Tổng thời gian từ lúc bắt tay vào ủ đến khi thu hồi đủ vốn rơi vào khoảng 25 đến 30 ngày. Tức là chưa đầy một tháng. Đây là tốc độ mà rất ít mô hình nông nghiệp vốn nhỏ khác làm được.
Con số này không cố định cho mọi nhà. Giá nấm rơm ngoài chợ dao động theo mùa. Có lúc lên 60 đến 70 nghìn đồng một ký vào lúc khan hiếm. Có lúc rớt xuống 40 nghìn đồng, khi nhiều người cùng trồng một đợt. Sản lượng cũng phụ thuộc tay nghề ủ mô, độ ẩm, và cả thời tiết những ngày đó. Chúng tôi khuyên nên tính mức trung bình thấp khi lên kế hoạch, để không bị sốc nếu lứa đầu chưa đạt như kỳ vọng.
Bán Ra Mới Là Lúc Quyết Định Tốc Độ Hoàn Vốn
Khâu bán ra quyết định không nhỏ tới tốc độ thu hồi vốn. Nấm rơm tươi để được rất ngắn, chỉ một hai ngày là xuống mã. Vì vậy phải có đầu ra sẵn trước khi thu hoạch rộ. Nhiều hộ chọn cách gom mối lái quen ở chợ, số khác thử đăng bán trên mạng xã hội để tiếp cận thêm khách lẻ. Cách bán nông sản đặc sản qua kênh online mà chúng tôi từng phân tích cũng áp dụng được cho nấm rơm. Chỉ cần tính kỹ khâu đóng gói và giao hàng nhanh, vì mặt hàng này không để lâu được.
Nhiều hộ bán ổn sau vài lứa đầu. Lúc đó thay vì chỉ đăng lắt nhắt trên mạng xã hội, họ bắt đầu nghĩ tới một kênh bán hàng riêng. Có địa chỉ đàng hoàng để khách quen dễ quay lại đặt mua. Việc đó không cần làm ngay từ đầu. Nhưng khi quy mô lớn hơn, một website bán hàng làm bài bản như bên mona.media cũng là hướng đáng cân nhắc. Nó giúp giữ chân khách lâu dài, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chợ và mạng xã hội.
Kết Luận
Với vốn dưới 5 triệu đồng, trồng nấm rơm tại nhà vẫn là mô hình dễ bắt đầu. Làm đúng cách, có thể thu hồi vốn trong vòng một tháng. Cái khó không nằm ở số tiền bỏ ra. Nó nằm ở việc chọn giống tốt, ủ đúng kỹ thuật, và tìm được đầu ra ổn định trước khi nấm chín rộ. Bỏ qua ba điều này thì dù vốn ít cỡ nào cũng dễ mất trắng.
Nếu bạn đang cân nhắc, lời khuyên thật lòng từ chúng tôi là hãy bắt đầu với một luống nhỏ trước. Đủ để quen tay và tính đúng chi phí thật của khu vực mình sống, rồi mới tính chuyện mở rộng. Chúng tôi có tổng hợp thêm các mô hình khởi nghiệp nông nghiệp vốn ít khác để bạn tham khảo. Biết đâu trong đó có mô hình hợp với điều kiện đất đai và thời gian của bạn hơn.
