Nhiều đề tài nghiên cứu giống 'con bò tót lai' bị bỏ đói

Con bò tót lai là sản phẩm của một đề tài nghiên cứu ở phía Nam nhưng khi kết thúc, nó bị bỏ đói, gầy rộc đi vì không xin được đề tài tiếp nối...

Thiếu "tổng công trình sư"

Nhiều đề tài nghiên cứu kỹ thuật của ta bị “băm chặt”, ngắt quãng, bỏ đói cũng hệt như thế. Khi tôi đưa ra nhận định trên, PGS.TS Khuất Hữu Trung, Phó Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp tỏ ý đồng tình.

Rồi anh lý giải chuyện vì sao ngày trước Viện mình bán được bản quyền giống mà giờ thì lại không: "Cái đích cuối cùng của chúng tôi vẫn hướng tới là giống để sản xuất, thương mại, nhưng năm 2020 là quá trình cuối của các chương trình, đa dạng đề tài bắt buộc bắt buộc kết thúc, không đủ thời kì để ra được giống mà chỉ ra mẫu triển vọng. Các dòng triển vọng của Viện hiện sở hữu vô cùng phổ biến nhưng kết thúc đề tài rồi, không còn tiền để triển khai nữa".

Với cây lúa, ngô, cây đậu tương thời gian sinh trưởng ngắn, 1 năm còn 2 - 3 vụ, chứ sở hữu cây ăn quả lâu năm như xoài, nhãn, vải… thì theo kế hoạch 5 năm một, khó mà ra được giống tốt. Các nhà kỹ thuật thường vướng ở chỗ xin được đề tài về 1 dòng cây nào đó, sau 5 năm chấm dứt mà ko xin được nữa lại xin sang nghiên cứu cây khác, lại mất 5 năm nữa, rồi cứ thế… Bởi vậy, ko sở hữu chuyên gia kiểu như "tổng công trình sư".

Bản thân tôi cũng đã trải qua rộng rãi đối tượng nghiên cứu như ngô, lúa, hoa, cây ăn quả… Các cán bộ khác trong Viện cũng tương tự như thế, đối tượng nghiên cứu phụ thuộc vào khả năng xin đề tài. Có những lúc siêu tiếc nuối bởi có những loại triển vọng rồi, chỉ một khâu nữa là ra giống thôi nhưng không thể, bởi đâu phải hễ xin đề tài là được? Phải đúng thời điểm, đúng mục tiêu, đúng khung chương trình… Bởi thế, những loại triển vọng, những vật tư, vật liệu trung gian ko lớn mạnh được, vô cùng lãng phí.

Nhiều đề tài nghiên cứu giống 'con bò tót lai' bị bỏ đói

Ở đa dạng nước, nhà khoa học ví như được giao cho nghiên cứu về một dòng cây nào đấy thì khiến cho suốt cả đời, gồm mọi các vấn đề tác động như nghiên cứu cơ bản, sắm tạo giống, tổ chức hội nghị, hội thảo đến thương mại... Tiền nghiên cứu được cấp theo 1 chu kỳ rất dài, đến khi người này nghỉ hưu lại chọn trong số những cộng sự của mình một người sở hữu thể cầm trịch để tiếp nối.

Hiện nay, Viện đang có kho dữ liệu siêu khổng lồ gồm 600 chiếc lúa với những tập đoàn kháng rầy nâu, kháng bạc lá, kháng đạo ôn, chịu hạn, chịu mặn... đã được giải mã gen nhờ Đề tài Nghị định thư hợp tác sở hữu Anh.

Giải mã hệ gen đầy đủ của những giống lúa sẽ mang vô cùng nhiều thời cơ để với thể nghiên cứu ứng dụng vào sản xuất. Tuy nhiên, cũng siêu khó để khai hoang chúng dù sẵn máy móc hiện đại, vì cần sở hữu những chuyên gia chuyên nghiệp về tin sinh và các đề tài để tiếp nối.

"Chúng tôi ko được đào tạo về tin sinh, còn những chuyên gia tin sinh mà trả lương 5 triệu đồng/tháng thì họ lại không chịu về Viện để làm, bởi bên ngoại trừ chuyên gia tin học người ta đang trả lương 30 - 50 triệu đồng/tháng...", PGS.TS Khuất Hữu Trung cho biết.

Cũng theo anh Trung, Viện Di truyền Nông nghiệp là doanh nghiệp nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng. Số lượng giống của Viện được xác nhận ko hề thua kém so có các viện nghiên cứu khác, thậm chí còn đa dạng hơn, gồm rất phổ biến dòng như lúa, ngô, sắn, hoa, cây ăn quả, mía, nấm… nhưng việc thương nghiệp không dễ dàng chút nào.

Trước đây, giống lúa DT 10 của Viện từng “nổi đình, nổi đám” giờ chỉ còn một thể tích nhỏ để làm bún, bánh bởi ko đáp ứng được sở hữu nhu cầu về chất lượng ngày một cao của đời sống. Nhiều giống khác Viện khiến ra hơi tốt nhưng cũng khó để vững mạnh vì marketing thương nghiệp thì các viện thua các công ty ở màng lưới phân phối, khả năng marketting...

Dù Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam luôn chỉ đạo nghiên cứu là buộc phải gắn với ứng dụng. Nhưng tuyển người làm buôn bán nhiều năm kinh nghiệm về siêu khó, còn cán bộ công nghệ mà đi khiến marketing thì tổ quốc sẽ có một nhà công nghệ rởm và 1 nhà buôn bán tồi.

Hụt hơi đuổi theo

Áp lực về giống trước đây không lớn bởi sự cạnh tranh ít, bây giờ đòi hỏi cao hơn về cả năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu, hơn nữa lại có rất nhiều giống của ngoại nhập. Ví dụ như trong chọn tạo giống ngô chẳng hạn. Trong khi nước ngoài áp dụng công nghệ tiên tiến trước mình nên tạo ra giống với năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu tốt thì ta ra một giống vượt qua được họ là rất khó.

Các loại cây trồng khác như giống hoa, giống rau, giống cây lương thực, một số giống cây ăn quả, họ nghiên cứu rất bài bản, mất hàng chục năm để tạo ra nên rất tốt, ta cũng khó mà đuổi kịp. Còn đối với những cây bản địa, cây đặc sản như cây ăn quả, cây công nghiệp, cây dược liệu, cây rau, hoa… thì ta mới có thể hơn vì đơn giản là họ không có những giống đó.

Cho nên, làm giống giờ đây, dù các nhà khoa học có mặn mà, đam mê, thích sáng tạo, thích có một thứ gì đó để đời cũng khó mà làm được.

“Các công ty giờ đây cũng xin được các đề tài nghiên cứu khoa học, tự chọn tạo giống hay nhập nội giống về khảo nghiệm, phần nào khó thì họ thuê người của các viện nghiên cứu công lập nên những nhà khoa học trở thành người làm thuê”.

(PGS.TS Khuất Hữu Trung)

Cách đây 15 - 20 năm, các giống đều được xã hội hóa theo kiểu Nhà nước cho tiền, nhà khoa học nghiên cứu và ra giống thì tự phát triển. Hồi ấy sản phẩm của Viện Di truyền Nông nghiệp cốt tử là giống thuần và đều được xã hội hóa. Nhóm tác fake của giống được toàn quyền sở hữu, 1 là kết hợp sở hữu các nhà hàng để khai khẩn thương mại, hai là tự khai phá thương mại.

Đến giai đoạn khi bán bản quyền có cơ chế Nhà nước và Viện thu 70%, nhóm tác kém chất lượng được hưởng 30%, công ty cũng bán bản quyền được một số giống nhưng giá trị chuyển nhượng ko lớn, chỉ khoảng 100 - 200 triệu đồng.

Thêm vào đó, một số nhà hàng tậu về cũng buộc phải cạnh tranh sở hữu các nhà hàng to hoặc vì 1 lí do nào ấy cũng ko vững mạnh được, rồi nợ luôn cả tiền sắm bản quyền nên các nhà công nghệ cũng chẳng biết khiến cho thế nào.

Nói về chuyện Nghị định 70 trong thực hiện các đề tài chọn tạo giống, theo anh Trung cần mang những hội nghị, hội thảo để bàn cụ thể hơn. Về logic, tiền của Nhà nước đầu tư thì sản phẩm khiến ra phải do Nhà nước sở hữu.

Tuy nhiên, đa dạng sản phẩm của đề tài nghiên cứu ko hẳn là giống mà là sản phẩm trung gian như dòng triển vọng, mẫu mang gen (gen năng suất, chất lượng, kháng sâu bệnh…) hay các quy trình kỹ thuật, đặc trưng là các sản phẩm không nhìn, không sờ thấy được như các gen, những đoạn trình tự, các vector… 

Khi chấm dứt đề tài, theo quy định bắt buộc bàn giao lại đa số các sản phẩm. Vậy, cơ quan nào với đủ các máy móc, trang bị để giữ các sản phẩm trung gian của tất cả những đề tài? Hơn nữa, chúng nếu không tiếp tục được nghiên cứu, tăng trưởng thì cũng chẳng mang giá trị. Cho buộc phải quy định cần rất chi tiết, cụ thể hơn, chứ cứ chung chung buộc phải bàn giao lại thì quá khó.

Ở Viện Di truyền Nông nghiệp, cũng đã họp bàn về việc bàn giao những sản phẩm trung gian của các đề tài để quản lý, nhưng vẫn vô cùng lúng túng. Nếu bắt buộc chủ nhiệm đề tài nộp về Viện, những cái lúa, ngô còn bảo quản được 5 - 10 năm, đối những cây có dầu như lạc, đậu tương, chỉ một vài năm là mất sức nảy mầm thì xử lí thế nào?

"Những sản phẩm hạt của những dòng, còn các sản phẩm là cây in vitro, bình nuôi cấy mô đặc trưng là các gen, các đoạn trình tự, các vector… thì tủ lạnh âm 20 - 40 độ C đâu để bảo quản, rồi kho để đựng nữa. Mà lưu giữ các đồ vật đấy để làm gì? Ai là người phá hoang chúng trường hợp như ko sở hữu đề tài tiếp? Chẳng biết làm cho thế nào buộc phải chúng tôi đành nên để cho các chủ nhiệm đề tài tự lưu giữ, tự bảo quản, tự khai thác...", PGS.TS Khuất Hữu Trung nêu thực tế.

TS Võ Thị Minh Tuyển, Trưởng Bộ môn Đột biến và Ưu thế lai đã từng chuyển giao những giống lúa như DT45, DT66, DT80 cho các doanh công ty kể: Giá bán bản quyền cách đây hơn 10 năm rất thấp. Ngoài khoản nộp cho Viện, cho Bộ môn, rồi tổ chức liên hoan 1 bữa, còn lại mỗi tác giả cũng chỉ nhận được một - 2 triệu đồng.

“Bán không được bao nhiêu cần cũng ko có động lực, mà cốt yếu là nhà kỹ thuật lúc với đề tài thì bắt buộc trả bài. Lương rẻ bắt buộc việc chúng tôi làm hoàn toàn là do đam mê. Nhưng hiện tại, thế hệ trẻ thì thường không nghĩ thế buộc phải quân số của Bộ môn, của Viện mới giảm dần theo các năm.

Chưa sở hữu Nghị định 70 đã thế, giờ nếu áp dụng thì các nhà kỹ thuật lại càng ko mặn mà. Bộ môn chúng tôi đang mang nhiều sản phẩm trung gian là 1 tập đoàn gồm hơn 100 dòng triển vọng nhưng đề tài, dự án xin tiếp để nghiên cứu, tìm tạo thành giống vô cùng khó, còn tác nhái bỏ tiền túi ra để khiến tiếp cũng là điều không thể bắt buộc chỉ chứa trong kho lạnh".

Bài viết mới nhất

  • 30% sản lượng cam Vinh được dán tem truy xuất nguồn gốc

    03/12/2021 3:46:54 CH
  • Brazil sẽ 'soán ngôi' Trung Quốc, thành nhà sản xuất cá rô phi lớn nhất?

    03/12/2021 3:44:47 CH
  • Thái Nguyên: Cú hích lớn trong xây dựng NTM

    03/12/2021 3:43:23 CH
  • Vai trò của các tổ chức quốc tế và sự chuyển đổi nông nghiệp

    02/12/2021 4:33:45 CH
  • 'Năng lượng xanh' từ mái trang trại bò sữa và bã mía

    02/12/2021 4:31:45 CH
  • Câu chuyện chuỗi lúa gạo ở Tam Hưng

    02/12/2021 4:29:36 CH
  • Giá lợn hơi mới nhất ngày hôm nay bao nhiêu 1 kg?

    02/12/2021 1:56:48 CH
  • Việt Nam: Phía trước của cường quốc lương thực trong thế kỷ 21

    01/12/2021 10:57:24 SA